Druk 3D a prawo do naprawy - czy można drukować zamienne części na drukarce 3D?

Drobne części zamienne należą do najpopularniejszych wydruków na drukarkach 3D. Nowy zawias, uchwyt czy klapka na baterie wydrukowany w 3D może przywrócić funkcjonalność sprzętu i zaoszczędzić mnóstwo pieniędzy i czasu oczekiwania na naprawę lub wymianę serwisową. Do drukowania trwałych części zamiennych, takich jak zawiasy czy uchwyty, dobrze sprawdzą się wytrzymałe filamenty PETG. Dotychczas, nieautoryzowana modyfikacja urządzenia oznaczała pożegnanie się z gwarancją, ale już niedługo sytuacja ma się zmienić. Dowiedz się więcej prawie do naprawy i jaki ma związek z drukiem 3D. Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z technologią przyrostową, przeczytaj nasz kompletny przewodnik o podstawach druku 3D.

Druk 3D a prawo do naprawy - czy można drukować zamienne części na drukarce 3D?

Kupiona rok czy dwa lata temu drukarka nagle przestała działać, choć jej części są w dobrym stanie technicznym? To nie przypadek, a część polityki producentów, nazywanej planowanym postarzaniem produktu (ang. planned obsolence). To zjawisko, które nasilało się przez lata, doprowadziło do odzewu ze strony konsumentów i w końcu do wprowadzenia nowych przepisów na terenie Unii Europejskiej. Co to oznacza dla producentów i konsumentów? Jak druk 3D wpisuje się w problem prawa do naprawy? Tłumaczymy.

• Planowane postarzanie produktu i walka o zmiany
• Czym jest prawo do naprawy?
• Czy drukowanie części zastępczych na drukarce 3D jest legalne?
• Druk 3D na przemysłową skalę - nowe narzędzie producentów

Planowane postarzanie produktu i walka o zmiany

Problem dotyczy nie tylko drukarek, które mogą mieć wbudowany licznik stron dezaktywujący urządzenie po przekroczeniu limitu lub zużywające się, a niewymienne części, jak poduszka pochłaniająca nadmiar tuszu w drukarkach Epson. Polityka ograniczania żywotności urządzeń odpowiada też np. za smartfony, których baterii nie da się wymienić bez rozklejenia obudowy, łatwo niszczące się materiały, takie jak szkło czy sztuczna skóra na obudowach, laptopy z komponentami lutowanymi na stałe do płyty głównej, aktualizacje spowalniające stare urządzenia czy wypieranie wytrzymałych materiałów wewnętrznej konstrukcji przez plastik. Jeśli Twoja drukarka Epson wymaga wymiany materiałów eksploatacyjnych, sprawdź nasze tusze i tonery do drukarek Epson.

Choć producenci tłumaczą się wygodą użytkownika, ergonomicznością czy podążaniem za trendami w designie, te zabiegi mają na celu skłonić użytkowników do częstej wymiany urządzeń. Napędzanie sprzedaży kosztem satysfakcji konsumentów doprowadziło do narastającej frustracji. Według Eurobarometru z 2020 roku, aż 77% badanych obywateli krajów UE wybrałoby naprawę urządzenia zamiast kupna nowego. Często jednak konsumenci decydowali się na zakup, gdyż naprawa okazywała się zbyt kosztowna lub niemożliwa ze względu na brak dostępu do części zamiennych. Na alarm biły także organizacje zaangażowane w ochronę środowiska, zaniepokojone ilością elektrośmieci trafiających na wysypiska. To szczególnie ważne gdyż, według danych Parlamentu Europejskiego, elektrośmieci, lub e-odpady są najszybciej rosnącym źródłem odpadów w UE. Według badań z 2021 roku, średnio na mieszkańca Unii przypadało 11 kg zużytego sprzętu elektronicznego rocznie. Zamiast wymieniać urządzenie na nowe, rozważ obniżenie kosztów eksploatacji dzięki naszej ofercie zamienników tuszy i tonerów do drukarek HP.

Po dwóch latach prac nad projektem, w 2024 roku powstała Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów.

Czym jest prawo do naprawy?

Prawo do naprawy to nie jeden, a szereg przepisów, które mają ułatwić dostęp do napraw i uczynić naprawę bardziej atrakcyjnym rozwiązaniem w porównaniu z wymianą urządzenia na nowe. Dyrektywa ma wejść w życie w lecie 2026 roku, po 24 miesiącach do zatwierdzenia.

Jakie zmiany wprowadzą przepisy?

• Konsumenci mają być zachęcani do naprawy urządzeń zamiast naprawy,
• Producenci mają oferować naprawę w pierwszej kolejności, jeśli jej koszt jest niższy lub równy wymianie urządzenia na gwarancji,
• Po naprawie gwarancyjnej, okres gwarancji ma zostać przedłużony o rok,
• Producenci powinni oferować urządzenie zastępcze na okres wymiany,
• Konsumenci mają mieć możliwość starać się o naprawę po upłynięciu okresu gwarancji w rozsądnych cenach i terminach
• Producenci mają oferować części zamienne przez określony okres czasu,
• Producenci nie będą mogli utrudniać dostępu do części wykonanych techniką druku 3D,
• Producenci nie będą mogli blokować napraw poza autoryzowanymi serwisami,
• Konsumenci powinni otrzymać kompleksowy zestaw informacji, który pozwoli porównać i ocenić dostępne usługi w zakresie wymiany i naprawy,
• Powstanie europejska platforma internetowa, która pomoże konsumentom znaleźć warsztaty w ich kraju i okolicy.

Czy drukowanie części zastępczych na drukarce 3D jest legalne?

Hobbyści wykorzystują druk 3D do tworzenia części zamiennych do swoich urządzeń nie od dziś. Przez lata brakowało przepisów, które regulowałyby użycie druku 3D przy naprawie, dlatego ten proceder odbywał się w tzw. szarej strefie. Dopóki drukowaliśmy części na własny użytek, w małych ilościach, producenci przymykali oko na nieoficjalne części. Samodzielna naprawa za pomocą komponentów wydrukowanych w 3D skutkowała jednak utratą gwarancji, dlatego z części drukowanych w 3D opłacało się korzystać zwłaszcza wtedy, gdy nasze urządzenie było po okresie gwarancji lub jeśli uszkodzenie nie było objęte naprawą gwarancyjną. Ryzykowne było drukowanie części zamiennych na sprzedaż lub do użytku w punkcie serwisowym, gdyż mogło to zostać uznane za naruszenie patentu i prowadzić do konsekwencji prawnych. Chcesz wydrukować część zamienną, ale nie wiesz, skąd wziąć projekt? Sprawdź, gdzie znaleźć gotowe pliki STL do druku 3D.

Dyrektywa Parlamentu EU o prawie do naprawy uregulowała użycie druku 3D do produkcji części zamiennych. Według tekstu dyrektywy:

"Producenci nie utrudniają w szczególności wykorzystywania przez niezależne podmioty zajmujące się naprawą oryginalnych lub używanych części zamiennych, kompatybilnych części zamiennych i części zamiennych pozyskanych metodą druku 3D, gdy są one zgodne z wymogami wynikającymi z prawa Unii lub prawa krajowego, takimi jak wymogi dotyczące bezpieczeństwa produktu, lub zgodne z prawem własności intelektualnej."

Jeśli interesuje Cię temat własności intelektualnej w kontekście technologii przyrostowych, przeczytaj również o druku 3D a prawach autorskich.

To oznacza, że w Unii Europejskiej, jeśli na mocy przepisów mających wejść w życie w 2026 roku zaniesiemy urządzenie do nieautoryzowanego serwisu, będziemy mogli uzyskać naprawę przy użyciu części wydrukowanych w technologii 3D. To może mieć nieocenione znaczenie zwłaszcza w pierwszym okresie obowiązywania Dyrektywy, zanim producenci dopracują system oferowania, przechowywania i dostarczania oryginalnych części. Skala zmian wprowadzanych przez Dyrektywę jest tak rozległa, że opóźnień w realizacji przepisów możemy być praktycznie pewni.

Druk 3D na przemysłową skalę - nowe narzędzie producentów

Choć możemy się spodziewać, że wprowadzenie w życie postanowień Dyrektywy o prawie do naprawy potrwa dłużej, niż przewidziała Komisja Europejska, druk 3D ma potencjał przyspieszyć proces. Wiele problemów, z którymi będą mierzyć się producenci dostosowując swoją politykę do nowych przepisów dotyczy logistyki. Części zamienne produkowane tradycyjnymi metodami trzeba będzie przechowywać, przesyłać do odpowiednich sklepów i warsztatów, a po zakończeniu okresu wspierania, zutylizować, co wymaga wyznaczenia magazynów i zaprojektowania łańcuchów dostaw. Włączenie druku 3D do produkcji mogłoby jednak wiele zmienić. Technologia druku 3D pozwoliłaby producentom wykonywać części do naprawy na zamówienie, lokalnie i w niewielkich ilościach. To oznaczałoby niższe koszty produkcji, przechowywania i transportu, a także szybszą realizację napraw. Jeśli zależy Ci na większej odporności mechanicznej i termicznej części zamiennych, rozważ filamenty ABS i ASA.

Widzimy już pierwszych producentów, którzy zdecydowali się wprowadzić do obiegu oficjalne części zamienne drukowane w technologii 3D. Jednym z nich jest Philips. Marka od 2025 roku udostępnia projekty części zamiennych do swoich urządzeń jako część projektu Philips Fixables. W pierwszych miesiącach projektu dostępny był zaledwie jeden model, ale biblioteka stopniowo się rozrasta. Więcej o tym, jak Philips realizuje tę wizję w praktyce, przeczytasz w naszym artykule o programie Philips Fixables.

Coś więcej niż niższe koszty - prawdziwy wpływ druku 3D na prawo do naprawy

Wykorzystanie druku 3D przy naprawach ma potencjał znacznie obniżyć koszty, zarówno po stronie producenta jak i konsumenta. Wpływ, który druk 3D może wywrzeć jest jednak znacznie większy. Prawo do naprawy ma w zamyśle przywrócić użytkownikom kontrolę nad swoim sprzętem. Konsument, który będzie mieć możliwość naprawić urządzenia samodzielnie, przy użyciu części wydrukowanych we własnym warsztacie z odpowiednio dobranych filamentów do drukarek 3D, lub lokalnie, uniknie frustracji, będzie pracować i wykonywać domowe obowiązki bardziej efektywnie, oraz podejmować bardziej świadome, przemyślane decyzje zakupowe. Jeśli chcesz samodzielnie drukować części zamienne w domu, zacznij od wyboru drukarki 3D do domowego warsztatu. Szukasz sposobu na obniżenie kosztów drukowania? Sprawdź naszą ofertę zamienników do drukarek Brother. To z kolei ma realny wpływ na szeroko postrzeganą jakość życia.

Co więcej, druk 3D daje ogromne możliwości wykorzystania surowców z recyklingu. Wykorzystanie odzyskanych materiałów do produkcji części zamiennych pomoże jeszcze bardziej zredukować ilość odpadów trafiających na wysypiska i dążyć do zamkniętego obiegu w produkcji.

Nie wiadomo jeszcze, w jakim stopniu firmy będą wykorzystywać druk 3D do produkcji urządzeń i części zamiennych. Włączenie druku 3D w proces produkcji będzie wymagało poważnych inwestycji i zmian ustalonych procedur i łańcuchów dostaw, co może skutkować oporem ze strony producentów. Dlatego ważną rolę odegra odzew ze strony Unii Europejskiej i to, jak surowo będą egzekwowane nowe przepisy. Liczą się także głosy konsumentów: nie możemy polegać tylko na przepisach, a wywierać nacisk na producentów wybierając urządzenia zaprojektowane pod kątem możliwości naprawy i domagając się wprowadzania zrównoważonych rozwiązań.

Źródła:

1. https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/20220331STO26410/prawo-do-naprawy-dzialania-ue-dla-ulatwienia-napraw
2. https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/20201208STO93325/zuzyty-sprzet-elektryczny-i-elektroniczny-w-ue-fakty-i-liczby-infografika
3. https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/dyrektywa-2024-2853-w-sprawie-odpowiedzialnosci-za-produkty-wadliwe-i-72402087